- Szczegóły
- Opublikowano: 02 grudzień 2010
O "Cięcinie" słów kilka.
Wśród mieszkańców naszego regionu krążą nieraz fantastyczne opowieści na temat nazw miejscowości. Niemal każda nazwa wsi posiada własną etymologię, a często nawet kilka. Etymologia to dział językoznawstwa zajmujący się objaśnianiem pochodzenia konkretnych wyrazów i ich znaczenia. Natomiast nauką, która zajmuje się opisywaniem nazw, jest onomastyka, która bazuje właśnie na etymologii. Spośród wszystkich wyrazów, które określają wszelakie rzeczy, istoty czy zjawiska, znajdziemy bardzo specyficzną grupę słów, których zadaniem jest nazywanie miejsc, obiektów geograficznych oraz ludzi. Są to tzw. nazwy własne, które informują także o położeniu obiektu, miejsca w przestrzeni. Rozróżniamy nazwy osobowe oraz geograficzne. Nazwami osobowymi określa się wszelakie imiona, nazwiska, przydomki, przezwiska itp. Nas jednak będą interesowały przede wszystkim nazwy geograficzne, spośród których możemy wyróżnić nazwy miejscowe, czyli nazwy miejsc zamieszkałych przez człowieka (miasta, wsie, przysiółki itp.) w odróżnieniu od niezamieszkałych obiektów terenowych typu góry, rzeki, pola itp., zwanych nazwami terenowymi. Ale czego możemy dowiedzieć się lub doszukiwać się w nazwach? Otóż nazwy geograficzne zawierają w sobie wiele cennych danych. Informują one bowiem m.in. o zasobie słownictwa dziś już nieużywanego, a które jednak wciąż występuje w nazwach. Znaczenie leksykalne nazwy często świadczy o charakterze osady w okresie powstania nazwy. To właśnie nazwa góry Grojec (dawniej Grodziec), informująca o istnieniu w przeszłości jakiegoś grodu, wskazała archeologom w terenie miejsce, w którym należało rozpocząć badania. Dla historyków niektóre nazwy są pozostałością po wymarłych plemionach lub wędrówce ludów i umożliwiają one badania nad ich językiem i kulturą. Nazwy dostarczają również materiałów do rekonstrukcji dawnej topografii terenu (np. rodzaj i zasięg lasów, wód), przez co informują o krajobrazie z zamierzchłych czasów.
Objaśnianiem pochodzenia nazw zajmowali się już nasi przodkowie z dawien dawna. W przypadku wielu nazw z naszego regionu jest to jednak tzw. etymologia ludowa, czyli próba wyjaśnienia nazwy w oparciu o jakieś bliskie danej nazwie skojarzenia, przekazywana z ust do ust przez lud. Dzieje się tak, gdy próbuje się dzisiejszą formę gramatyczną nazwy skojarzyć z jakimś podobnym słowem. Zdarza się nierzadko, że taką etymologię ludową tworzyli pisarze lub kronikarze, wśród których prym wiódł sławetny kronikarz żywiecki Andrzej Komoniecki (1658-1729), autor Dziejopisu Żywieckiego, opisującego dzieje naszego regionu od XIV do XVIII w.
I właśnie tenże Andrzej Komoniecki na kartach swojego Dziejopisu Żywieckiego na stronie 13 podaje, iż „Cięcina nazwana od lasu cienkiego wycięcia, gdzie przedtym cienko wyrastający był, mówiąc: cięcina to sama”. Andrzej Komoniecki wywodzi zatem nazwę Cięcina od lasu cienkiego wycięcia i łączy ją ze słowami ciąć, wyciąć, cięty. Cięcina to zatem miejsce, gdzie rośnie „wycięty, przerzedzony las” albo „przecinka w lesie”. Być może za dawnych czasów takie miejsca określano właśnie cięciną. Trudno dzisiaj zgadnąć, czy jest to ludowe wyjaśnienie tej nazwy i czy zostało ono przez Komonieckiego zasłyszane u miejscowych górali a później spisane na kartach jego kroniki. Potwierdzenie takiej właśnie etymologii nazwy znajdujemy w językoznawczym słowniku „Nazwy miejscowe Polski” pod redakcją Kazimierza Rymuta (tom II, str. 146).
Inni językoznawcy twierdzą jednak, że nazwa Cięcina jest nazwą topograficzną tzn. pochodzącą od jakiegoś obiektu topograficznego, w tym przypadku od potoku. Dzisiaj potok przepływający przez wieś nazywa się Cięcinka, lecz dawniej nazywany był Cięcina. Nazwa Cięcinka jest nazwą wtórną, która powstała w celu odróżnienia nazwy potoku od nazwy wsi. Często zdarzało się bowiem w przeszłości, że osady, które powstawały nad rzekami lub potokami, przejmowały od nich nazwy. Tak powstały m.in. w naszym regionie Żabnica, Glinka, Kamesznica, Koszarawa, Leśna, Mutne, Przybędza, Sopotnia, Wieprz, Złatna, Brzuśnik czy Nieledwia. Nazwa Cięcina odnosi się zatem pierwotnie do nazwy wodnej potoku Cięcina. Jak twierdzi Władysław Lubaś w swojej pracy naukowej „Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa krakowskiego” (str. 36), nazwę Cięcina należy wywodzić od prasłowiańskiej podstawy słowotwórczej *tęt- , od której to pochodzą dzisiejsze słowa ciągnąć, naciągać czy też cięciwa. Nazwa Cięcina oznaczałaby zatem rozciągnięty, wyciągnięty potok, albo też wygięty potok np. jak cięciwa.
Paweł Piątek
Czytaj także:
Monografia Cięciny